Παγκόσμια Ημέρα Φαλαινών

Η Παγκόσμια Ημέρα Φαλαινών γιορτάζεται την τρίτη Κυριακή του Φεβρουαρίου και δημιουργήθηκε αρχικά στη Χαβάη για να τιμήσει τις μεγάπτερες φάλαινες της περιοχής. Τα τελευταία 40 χρόνια, έχει εξελιχθεί σε μια διεθνή ημέρα για να γιορτάσουμε όλες τις φάλαινες και να ευαισθητοποιήσουμε το κοινό για τους κινδύνους που αντιμετωπίζουν. 

Οι φάλαινες είναι συναρπαστικά πλάσματα. Ορισμένες , όπως η τοξοκέφαλη φάλαινα, μπορούν να ζήσουν πάνω από 200 χρόνια. Οι φάλαινες μπορούν να μεταδώσουν την «κουλτούρα» τους σε άλλες φάλαινες με τη μορφή συμπεριφορών και τραγουδιών – είναι ένα είδος που βασίζεται στην κοινωνική μάθηση, όπως οι άνθρωποι. Διαδραματίζουν επίσης ουσιαστικό ρόλο στη διατήρηση της υγείας των ωκεανών και στον μετριασμό των επιπτώσεων της κλιματικής αλλαγής, μέσω της διατροφής τους και της θέσης τους στην τροφική αλυσίδα.

Ως είδος, είναι ποικιλόμορφο και έχει παγκόσμια κατανομή, από την ανοικτή θάλασσα έως την Αρκτική και τη Μεσόγειο. Στην Ελλάδα συναντώνται φάλαινες όπως οι φυσητήρες ή οι ζιφιοί και άλλα κητώδη όπως οι φώκαινες και τα δελφίνια.  Αυτά τα είδη εντοπίζονται κυρίως στα βάθη της Ελληνικής Τάφρου, μιας απότομης τάφρου βάθους 5 χλμ μεταξύ της ευρασιατικής και της αφρικανικής τεκτονικής πλάκας, η οποία αποτελεί hotspot βιοποικιλότητας και κρίσιμο βιότοπο για τα κητώδη και τη θαλάσσια ζωή. Η τάφρος έχει χαρακτηριστεί ως Σημαντική Περιοχή Θαλάσσιων Θηλαστικών (IMMA) από την IUCN ενώ μέρος της θα συμπεριληφθεί στις δύο πρόσφατες θαλάσσιες προστατευόμενες περιοχές, Ιονίου και Αιγαίου, που ανακοίνωσε η ελληνική κυβέρνηση.

Ενώ παλαιότερα η εμπορική φαλαινοθηρία αποτελούσε τον μεγαλύτερο κίνδυνο για τις φάλαινες, σήμερα οι μεγαλύτερες απειλές είναι η εμπλοκή τους σε δίχτυα, οι αλλαγές στην θαλάσσια τροφική αλυσίδα, η ρύπανση, οι συγκρούσεις με πλοία και οι βιομηχανικές δραστηριότητες, όπως η εξόρυξη ορυκτών καυσίμων.

 Το μεγάλο της βάθος καθιστά την Ελληνική Τάφρο γόνιμο πεδίο εξορύξεων οδηγώντας στην κατάτμηση και παραχώρηση οικοπέδων της για έρευνα και εξόρυξη αερίου. Οι αδειοδοτήσεις για συνέχιση και επέκταση των προσπαθειών για ορυκτά καύσιμα είναι από μόνη της μια δραστηριότητα που αντιβαίνει στην προσπάθεια καταπολέμησης της κλιματικής κρίσης και αποτροπής της υπερθέρμανσης του πλανήτη. Παράλληλα  η ίδια η δραστηριότητα αποτελεί κρίσιμη απειλή απέναντι στη θαλάσσια πανίδα και ειδικά στα κητώδη. Οι σεισμικές έρευνες που συνοδεύουν τις εξορύξεις έχουν καταγεγραμμένες θανάσιμες επιπτώσεις στα κητώδη  τα οποία βασίζονται στον ήχο για την επιβίωσή τους. 

Η προστασία των φαλαινών, της πλούσιας κουλτούρας τους, των οικολογικών τους λειτουργιών και της αξίας τους για το φυσικό περιβάλλον, σημαίνει προστασία των ενδιαιτημάτων τους, που και άρα λήψη ενεργών μέτρων για την προστασία του θαλάσσιου περιβάλλοντος, όπως η δημιουργία θαλάσσιων προστατευόμενων περιοχών και η κατάργηση επιβλαβών πρακτικών που αντιβαίνουν στην ουσιαστική προστασία της φύσης.