Ταχεία αξιολόγηση περιοχών φωλεοποίησης των θαλάσσιων χελωνών στην Ελλάδα

Η Ελλάδα φιλοξενεί περίπου το 50% των φωλιών της Caretta caretta σε ολόκληρη τη Μεσόγειο, ενώ δύο περιοχές — ο Κόλπος του Λαγανά στη Ζάκυνθο και ο Νότιος Κυπαρισσιακός Κόλπος — συγκαταλέγονται μεταξύ των σημαντικότερων παραλιών ωοτοκίας σε μεσογειακό επίπεδο, συγκεντρώνοντας πάνω από το 60% των φωλιών της καρέτα στην Ευρωπαϊκή Ένωση.

Η εξαιρετική σημασία των ελληνικών ακτών για την αναπαραγωγή του είδους καθιστά αναγκαία την τακτική παρακολούθηση και τη συστηματική αξιολόγηση της κατάστασης διατήρησης των κρίσιμων αυτών βιοτόπων.

Το WWF Ελλάς και ο ΑΡΧΕΛΩΝ, υλοποίησαν μια εκτεταμένη δράση επιστήμης των πολιτών (citizen science) στο πλαίσιο της συλλογικής πρωτοβουλίας περιβαλλοντικών μη κυβερνητικών οργανώσεων «Συμμαχία για την Άγρια Ζωή». Στόχος της δράσης ήταν η αξιολόγηση των παραλιών ωοτοκίας της Caretta caretta σε εθνικό επίπεδο, συμβάλλοντας στην ενίσχυση της γνώσης σχετικά με την κατάσταση των βασικών αναπαραγωγικών βιοτόπων του είδους στην Ελλάδα.

Το πρόγραμμα επικεντρώθηκε στη διενέργεια ταχείων αξιολογήσεων της γενικής κατάστασης των παραλιών ωοτοκίας, των φυσικών και ανθρωπογενών πιέσεων που αυτές δέχονται, καθώς και των βασικών παραμέτρων που δύνανται να επηρεάσουν τη διαδικασία φωλεοποίησης και ωοτοκίας. Μέσω ενός επιστημονικά τεκμηριωμένου πρωτοκόλλου πεδίου, συλλέχθηκαν δεδομένα για την κατάσταση των παραλιών ωοτοκίας, καθώς και για τις πιέσεις που αντιμετωπίζει το είδος σε κάθε περιοχή.

 Η ανάλυση των δεδομένων έδειξε ότι η πλειονότητα των παραλιών ωοτοκίας επηρεάζεται από πολλαπλές ανθρωπογενείς πιέσεις, οι οποίες κυμαίνονται από μέτρια όχληση έως έντονη αλλοίωση του φυσικού περιβάλλοντος. Η τουριστική χρήση αναδείχθηκε ως ένας από τους σημαντικότερους παράγοντες πίεσης, καθώς οι συχνότερες παρεμβάσεις περιλαμβάνουν ξενοδοχειακές εγκαταστάσεις, beach bars και εστιατόρια. Επιπλέον, το 77% των παραλιών φιλοξενούν έπιπλα παραλίας. Ανησυχητικές είναι και οι νυχτερινές πιέσεις: η φωτορύπανση επηρεάζει το 71% των παραλιών που μελετήθηκαν, ενώ η ανθρώπινη παρουσία κατά τη διάρκεια της νύχτας καταγράφηκε σε σχεδόν 68% των θέσεων.

Τέλος, από τη σύγκριση των παραλιών εντός και εκτός του δικτύου Natura 2000 φαίνεται ότι οι προστατευόμενες περιοχές εμφανίζουν σημαντικά υψηλότερο ποσοστό παραλιών με καλή αξιολόγηση (19% εντός έναντι 5% εκτός) και χαμηλότερο ποσοστό με χαμηλή αξιολόγηση (30% εντός έναντι 46% εκτός), γεγονός που υποδηλώνει ότι το καθεστώς προστασίας συμβάλλει θετικά, χωρίς ωστόσο να εξαλείφει τις πιέσεις που εξακολουθούν να καταγράφονται, ιδιαίτερα όσο απουσιάζει η αποτελεσματική διαχείριση.

Συνολικά, τα αποτελέσματα αναδεικνύουν τη σωρευτική επίδραση της ανάπτυξης, του τουρισμού, της αναψυχής και των παράκτιων υποδομών στην επιτυχία της ωοτοκίας και στην επιβίωση των νεοσσών. Η εικόνα που προκύπτει υπογραμμίζει την ανάγκη για στοχευμένη και συστηματική διαχείριση, τόσο για τη βελτίωση της κατάστασης των παραλιών που βρίσκονται σήμερα σε κακή κατάσταση, όσο και για την αποτροπή περαιτέρω υποβάθμισης εκείνων που χαρακτηρίζονται ως μέτριας υποβάθμισης.