Συμβάσεις για εξόρυξη υδρογονανθράκων: η Ελλάδα προχωράει στο μέλλον με τα μάτια στραμμένα στο παρελθόν

Η απεξάρτηση από τους υδρογονάνθρακες είναι μία ζωτικής σημασίας επιταγή. Όχι μόνο επειδή είναι περιβαλλοντικά απαραίτητη, αλλά και για την επίτευξη γεωπολιτικής σταθερότητας, ενεργειακής ασφάλειας και βιώσιμης οικονομικής ανάπτυξης. Η κρίση των απανωτών συγκρούσεων της τελευταίας πενταετίας στην ευρύτερη περιοχή μας, των πολιτικών και γεωπολιτικών αναταραχών, της ενεργειακής ανασφάλειας λόγω των σκαμπανεβασμάτων στις διεθνείς πετρελαϊκές αγορές είναι πλέον περίτρανη απόδειξη γι’ αυτό.

Οι συμβάσεις παραχώρησης σε πετρελαϊκές εταιρείες του 20% της θαλάσσιας έκτασης της Ελλάδας, είναι μια βαθιά ανησυχητική και προβληματική κατάσταση που βυθίζει τη χώρα σε μακρόχρονη εξάρτηση από ορυκτά καύσιμα, τα οποία σε καιρό συνεχώς επιδεινούμενης κλιματικής κρίσης θα έπρεπε να ανήκουν στο παρελθόν. 

Οι θάλασσες του Ιονίου και της Κρήτης χαρακτηρίζονται από καθαρά νερά και εξαιρετικής σημασίας θαλάσσια οικοσυστήματα, τα οποία έχουν επιβιώσει ακριβώς λόγω της απουσίας ρυπογόνων δραστηριοτήτων, όπως οι εξορύξεις υδρογονανθράκων.

Στην τοποθέτησή τους κατά την προχθεσινή ακρόαση εξωκοινοβουλευτικών φορέων στην Επιτροπή Παραγωγής και Εμπορίου, στη Βουλή, οι εκπρόσωποι του WWF Ελλάς επισήμαναν τα παρακάτω σημεία για τις συμβάσεις με πετρελαϊκές εταιρείες, οι οποίες κυρώνονται με νομοσχέδιο που ψηφίζεται σήμερα στη Βουλή. Ο προβληματισμός του WWF Ελλάς για τις συμβάσεις αυτές είχε επισημανθεί και σε σχετικό σημείωμα που είχε αποσταλεί στα μέλη της Βουλής των Ελλήνων την περασμένη βδομάδα. Ειδικότερα, επισημαίνονται τα εξής:

• Ασήμαντα οικονομικά έσοδα: Αντίθετα με όσα ακούγονται για δήθεν σημαντικά οικονομικά οφέλη, οι συμβάσεις εγγυώνται ισχνά έσοδα για το ελληνικό δημόσιο. Επομένως, το αφήγημα για έσοδα και από τις επόμενες φάσεις είναι απολύτως έωλο, καθώς τα μόνα βέβαια έσοδα είναι όσα συνδέονται αποκλειστικά και μόνο με την πρώτη φάση των ερευνών. Με την υπογραφή των συμβάσεων το κράτος θα λάβει ένα πενιχρό συνολικό ποσό της τάξης των 3.500.000 ευρώ. Άρα όλο αυτό γίνεται πρακτικά για ένα ποσό μικρότερο από την αξία ενός διαμερίσματος σε μία ακριβή γειτονιά της Αθήνας. Παράλληλα, τα μισθώματα, όπως και οι φόροι (μεταξύ άλλων ο προβλεπόμενος περιφερειακός φόρος 5%) είναι εξαρτημένοι από την εμφάνιση κερδοφορίας (φορολογητέου εισοδήματος) των τοπικής εμβέλειας θυγατρικών των πετρελαϊκών εταιρειών. Για σύγκριση, οι ΑΠΕ ορθά αποδίδουν άμεσα το «ειδικό τέλος» στους ΟΤΑ από την παραγωγή ενέργειας (ανά μεγαβατώρα παραγόμενης ηλεκτρικής ενέργειας), ενώ οι πετρελαϊκές μόνο εάν δηλώσουν κέρδη. Αυτό αποτελεί μια σαφώς ευνοϊκή μεταχείριση υπέρ της βιομηχανίας ορυκτών καυσίμων. Πίνακας με τα προβλεπόμενα από όλες τις συμβάσεις έσοδα παρατίθεται στο προαναφερθέν ενημερωτικό σημείωμα που εστάλη στους βουλευτές (4/3/2026). 

• Πετρέλαιο, όχι αέριο και σίγουρα όχι ιδιοκτησία της χώρας: Ακούγεται συχνά ότι οι συμβάσεις θα διασφαλίσουν την τροφοδοσία της χώρας με ορυκτό αέριο που προωθείται σαν δήθεν το «μεταβατικό καύσιμο» για την κλιματική αλλαγή. Αυτό δεν ευσταθεί. Αντιθέτως, οι συμβάσεις ευνοούν την εξόρυξη αργού πετρελαίου. Η εξόρυξη αερίου εξαρτάται αποκλειστικά από τη μισθώτρια εταιρεία (άρθ. 2.3.(β) (i)). Τυχόν εξόρυξη αερίου ρητά αναφέρεται στις συμβάσεις ότι απαιτεί την ανάπτυξη πρόσθετων υποδομών, οι οποίες θα μειώσουν  την κερδοφορία των πετρελαϊκών εταιρειών και, κατά συνέπεια, τα έσοδα του ελληνικού δημοσίου, καθώς η καταβολή μισθωμάτων είναι εξαρτημένη από την κερδοφορία. Σε κάθε περίπτωση, οι παραχθέντες υδρογονάνθρακες αποτελούν ιδιοκτησία των συμμισθωτών και θα τους διαθέσουν όπως οι ίδιοι νομίζουν (αρθ. 13.6).

• Χαμηλότατες διασφαλίσεις περιβαλλοντικής προστασίας: Σε όλα τα σχετικά άρθρα, οι συμβάσεις χαρακτηρίζονται από απαράδεκτα χαμηλό επίπεδο διασφαλίσεων περιβαλλοντικής προστασίας. Εξαιρετικά ανησυχητικό είναι το γεγονός ότι από πουθενά δεν προκύπτει ότι διενεργήθηκε η προβλεπόμενη από το δίκαιο της Ε.Ε. στρατηγική εκτίμηση περιβαλλοντικών επιπτώσεων για κάθε περιοχή παραχώρησης, με εξαίρεση τη Νότια Πελοπόννησο. Αυτό σημαίνει ότι κανείς δεν έχει εξετάσει τις σοβαρές επιπτώσεις που αναμένονται στο Ιόνιο και στη θάλασσα της Κρήτης και ότι οι πολίτες στις περιοχές Νότια Κρήτη 1 και 2 και Α2 δεν είχαν δικαίωμα συμμετοχής στη διαδικασία (σχετικό ερώτημα έχει ήδη σταλεί στις αρμόδιες αρχές). Εξίσου προβληματικό είναι το θέμα της αποκατάστασης των περιβαλλοντικών ζημιών. Το πόσο θα αποκατασταθούν οι ζημιές εξαρτάται από μια αρχική έκθεση για την κατάσταση της περιοχής, την οποία όμως συντάσσει αποκλειστικά η ίδια η εταιρεία εξόρυξης και η αρμόδια αρχή υποχρεούται να εγκρίνει με γρήγορη και αδιαφανή διαδικασία, χωρίς τη συμμετοχή του κοινού ή ειδικών (άρθρο 12.14).

• Έλεγχοι κατόπιν ειδοποίησης: Στο άρθρο 19.13, οι συμβάσεις απεμπολούν τη δυνατότητα των αρμόδιων ελεγκτικών αρχών να διενεργούν έγκαιρες και αποτελεσματικές επιθεωρήσεις, καθώς καθίσταται υποχρεωτική η εκ των προτέρων έγγραφη ειδοποίηση της μισθώτριας εταιρείας. Συνεπώς, οι ελεγκτές υποχρεώνονται να ειδοποιούν εκ των προτέρων τους ελεγχόμενους για το πότε θα πάνε να τους ελέγξουν. 

• Κίνδυνοι και ατυχήματα: Η εξόρυξη πετρελαίου και αερίου είναι μια από τις πιο επικίνδυνες βιομηχανικές δραστηριότητες για τη φύση και τους ανθρώπους. Και αυτό δεν ισχύει μόνο για μακρινές ηπείρους, αλλά είναι πραγματικότητα και στην Ευρώπη. Ενδεικτικά, στο σημείωμα προς τους βουλευτές αναφέρονται σημαντικά ατυχήματα των τελευταίων χρόνων. Από μελέτη όλων των σχετικών με την ασφάλεια των υπεράκτιων εξορύξεων δεδομένων της ΕΕ, παραθέσαμε προς τους βουλευτές πίνακα με τα ατυχήματα (συμβάντα) στην Ευρώπη, κατά την τελευταία δεκαετία. 

Όπως δηλώνει ο γενικός διευθυντής του WWF Ελλάς, Δημήτρης Καραβέλλας: “Σε έναν κόσμο που βιώνει ήδη, με επώδυνο τρόπο, τις συνέπειες της εξάρτησης από τα ορυκτά καύσιμα, το Ελληνικό κοινοβούλιο κυρώνει νέες συμβάσεις και δεσμεύει τη χώρα σε ένα αβέβαιο και ασταθές μέλλον. Παράλληλα, αγνοεί εντελώς τις συνέπειες για το κλίμα, τις θάλασσες μας, την οικονομία μας. Ιστορικό λάθος”